كرده‌اند و گفته‌اند كه مراد از تين مسجد اصحاب كهف است و زيتون مسجد انبيا و از ابن عباس منقولست كه تين مسجد نوح عليه السّلام است بر جودى و زيتون مسجد بيت المقدس و چون مساجد مواضع عبادت و مواضع طاعت‌اند لهذا قسم به آنها توان خورد چنانچه بمكهء معظمه قسم ميخورند و جمعى گفته‌اند كه مراد از تين مسجد شهر دمشق است و زيتون بيت المقدس و شهر بن حوشب گفته كه تين كوفه و زيتون شامست و ربيع گفته كه تين و زيتون دو كوهند ما بين حلوان و همدان و بنا بر تعظيم جمعى اين بلاد و جبال را قسم به آنها خورده شده و حق در تأويل آنست كه از كلام ائمهء هدى عليهم السلم كه معدن علوم مخفيه‌اند مستنبط گردد و تأويل ديگران بمحض تخمين و گزاف است و اعتماد را نميشايد جواب قسم اينكه لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ هر آينه بتحقيق آفريديم ما آدمى را در بهترين صورتى و شكلى ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِينَ پس باز گردانيديم او را فروتر همه فروروندگان يعنى رد كرديم ايشان را بعد از حسن صورت و سيرت بار ذل عمر كه زمان پيرى و خرافت و زوال قوتها است چنانچه در جاى ديگر فرموده « وَ مِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلى أَرْذَلِ الْعُمُرِ » « 1 » إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا مگر آنان را كه ايمان آوردند وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ و كردند كارهاى نيكو و شايسته كه ايشان را در آخر عمر به حد خرافت و زوال عقل نرسانيديم فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ پس مر ايشان راست مزدى دايم و غير مقطوع در حديث آمده كه اگر مؤمن را كبر سن بمرتبه اى دريابد كه عاجز باشد از عمل خوب كه در جوانى ميكرد كاتب اعمال آن عمل را در نامهء اعمال او درين سن نيز خواهد نوشت بنا برين كلمهء « الا » استثناء متصل خواهد بود و چون بعضى فرق ميان مؤمن صالح و غير مؤمن صالح در عروض خرافت و ضعف بنيه و عقل در آخر عمر نكرده‌اند كلمهء الا را در « إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا » استثناء منقطع گرفته‌اند به اين معنى كه بتحقيق خلق كرديم ما آدمى را در بهترين صورتى پس رد كرديم آن

--> ( 1 ) - س 16 : نحل ، ى 70 و س 22 : حج ، ى 5